Mál Málanna

Á skákborði stórveldanna.“ Guðmundur Hálfdanarson, prófessor í sagnfræði, rýnir í Mál málanna þar sem Donald Trump hótar að hætta að skuldbinda sig friði og hersveitir NATO eiga þá væntanlega að mætast á Norðurslóðum. Erum við að bakka inn í kalda stríðið þar sem smáþjóðir eins og Ísland eru bara skiptimynt?

„Við erum svolítið á taugum,“ segir Inga Dóra Guðmundsdóttir í Nuuk, þar sem íbúar safna nú neyðarbirgðum vegna hótana Donalds Trump um yfirtöku á Grænlandi.
Í föstudagsuppgjöri Máls málanna gerum við upp dramatíska viku þar sem Grænland og Trump bar á góma, afsögn á Alþingi vegna vændismáls og varað var við læknisfræði ChatGPT. Undir lok vikunnar snérist allt um handbolta enda framundan fyrsti leikur strákanna okkar á EM.
Viðmælendur: Inga Dóra Guðmundsdóttir, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Ólafur Þór Ævarsson, Jón Sigurðsson og Pétur Halldórsson.
Umsjón: Auðun Georg Ólafsson. Framleiðsla: Sýn.

Á meðan íbúar Grænlands safna neyðarbirgðum kallar þingmaður þeirra á danska þinginu eftir að landið fái sjálfstæðari rödd á alþjóðavettvangi. Í þætti dagsins ræðum við við Ingu Dóru Guðmundsdóttur, sem búsett er á Grænlandi. Hún lýsir óttanum hjá íbúum á meðan danskar, franskar og þýskar könnunarhersveitir lenda til að verja fullveldi eyjunnar gegn bandamanni okkar í vestri.

„Ál, bensen og hormónatruflandi efni.“ Una Emilsdóttir, sérnámslæknir í umhverfislækningum, varar við því að daglega notkun hreinlætisvara sé ekki eins saklaus og hún virðist. Í þætti dagsins ræðum við um muninn á svitalyktareyði (deodorant) og svitahamlandi efnum (antiperspirant). Hvers vegna berst úði í lungun og af hverju er varasamt að nota svitavörn eftir rakstur? Erum við að fórna heilsunni fyrir lyktina af „suðrænum stormi“?

„Gervigreindin skáldaði vísindagrein eftir mig,“ segir Ólafur Þór Ævarsson geðlæknir í þætti dagsins. Við könnum flókið ástar-haturs samband okkar við gervigreind í heilbrigðiskerfinu. Getur ChatGPT verið lífbjörg sem finnur svör sem læknar misstu af, eða erum við að týna okkur í óáreiðanlegum upplýsingaspuna? Við ræðum um kosti tækninnar, mikilvægi gagnrýnnar hugsunar og hvers vegna við höfum enn þörf fyrir reynslu lækna þegar kemur að heilsu okkar.

„Þetta er algjör kúvending,“ segir Inga Sæland, nýr barna- og menntamálaráðherra. Hún ætlar ekki lengur að vera hrópandinn í eyðimörkinni heldur raungera breytingar í kerfi sem hún segir að hafi brugðist börnum og kennurum. Í þætti dagsins ræðum við um hvers vegna 47% drengja eru ólæsir, af hverju Inga vill afnema skóla án aðgreiningar í núverandi mynd og hvort „finnska leiðin“ sé það sem íslenska skólakerfið þarfnast.

Þrír bjórar.Foreldrar kaupa áfengi fyrir unglinga í þeirri trú að það sé skárra heima fyrir til að fylgjast með neyslunni.Kidda Svarfdal, ritstjóri Hún.is og stjórnandi hlaðvarpsins Fullorðins hefur verið edrú í 16 ár og spyr einfaldlega,af hverju ættum við að kenna börnum okkar að nota eitur?Í þættinum er rætt um unglingadrykkju, áfengismenningu á Íslandi, nýlegar rannsóknir og hvað gerist þegar kerfið bregst.

Ríkisstjórnin og borgarstjóri kynntu í fyrra áform um 4.000 nýjar íbúðir í Úlfarsárdal - á svæði sem skipulagt var fyrir 562 íbúðir. Í öllu póstnúmeri 113 (Úlfarsárdal og Grafarholti) eru nú 3.723 íbúðir. Hverfið verður ansi þétt og þröngt með fáum bílastæðum að mati Björns Gunnars Steinþórssonar, íbúa í hverfinu sem sett hefur af stað undirskriftalista til að mótmæla þessum áformum.

Heiða Njóla Guðbrandsdóttir, forstöðumaður hjá Icelandair, útskýrir hvers vegna félagið greiðir milljarða í kolefnisgjöld til Evrópusambandsins sem skekkir verulega samkeppnisstöðuna á flugleiðinni yfir Atlandshafið.
Í þætti dagsins spyrjum við hvort þetta sé sanngjarnt. Og hvert fer peningurinn?

Rithöfundurinn Helen Hafgnýr Cova býr á Íslandi en á fjölskyldu í Venesúela. Þegar Bandaríkin réðust inn í heimaland hennar og handtóku Maduro forseta þá hafði hún strax samband við fjölskyldu sína og vini.
Í þættinum í dag spyrjum við: hvenær fórum við að tala um mannréttindi í Venesúela? Munið þið þegar 1.592 hælisleitendur þaðan komu til Íslands - og við gáfum 98% þeirra synjun?